Onkruid voorkomen is mogelijk door preventieve technieken toe te passen. In feite zijn preventieve technieken alle maatregelen die je neemt vóórdat het onkruid de kop opsteekt. De ontwerpfase is hét moment om deze slimme oplossingen in een tuinproject te verwerken. Daarbij draait het niet alleen om de indeling van de tuin, maar ook om de juiste materiaalkeuze.
Het kan namelijk veel tijd, moeite en geld schelen wanneer je een buitenruimte direct op een onkruidwerende manier ontwerpt. Omdat onkruid zo minder kans krijgt om te groeien, kost het achteraf veel minder moeite om de boel netjes te houden. In dit artikel belichten we de verschillende opties om onkruid te voorkomen met preventieve maatregelen. De eerste stap hierin is natuurlijk het ontwerp van de tuin. Dit wordt hieronder direct toegelicht.
Het ontwerpen van een buitenruimte is de basis van elk nieuw project; het bepaalt hoe het eindresultaat eruitziet én hoe het zich houdt. Je kunt het vergelijken met het bouwen van een huis. Als het ontwerp niet deugt of de fundering zwak is, ontstaan er na verloop van tijd onherstelbare barsten en scheuren. Een goede fundering voor een nette tuin is net zo belangrijk, omdat een goed doordacht tuinontwerp jarenlang onbezorgd plezier oplevert en een preventieve werking kan hebben tegen onkruid. Voor de preventie van onkruid is het in de ontwerpkeuze voor een tuin belangrijk om rekening te houden met:
Onkruid voorkomen in de tuin is beter dan genezen. Dit kan met een goed tuinontwerp.
Bij het tuinontwerp is het belangrijk om te weten hoe de toekomstige gebruiker de ruimte gebruikt. Waar loopt iemand en wat is het belangrijkste doel van de ruimte? Zonder dit inlevingsvermogen of vooronderzoek is de kans groot dat een ontwerp niet past bij het toekomstige gebruik. Denk bijvoorbeeld aan olifantenpaadjes in parken, niet benutte parkeerplaatsen en ‘dode hoeken’ in de verharding. Zeker wat betreft het voorkomen van onkruid speelt het tuinontwerp ook een belangrijke rol.
Wanneer een tuinontwerp namelijk zo wordt ingericht dat onkruid bij voorbaat al weinig kans heeft om zich te vestigen, is er bij het onderhouden van de tuin ook minder werk mee gemoeid. Beeldens en Boonen beweren in het dossier preventief onkruidbeheer, om onkruid geheel te kunnen voorkomen met preventieve maatregelen.
Door bij het ontwerp van de tuin of terras slim om te gaan met obstakels, krijgt onkruid direct minder kans. Eigenlijk is de regel heel simpel: hoe minder onderbrekingen in de bestrating, hoe minder gaten en kieren er zijn waarin ongewenste plantjes kunnen wortelen.
Paaltjes, bloembakken of bankjes die midden in de verharding staan, zijn vaak de boosdoeners. Rondom deze objecten verzamelen zich namelijk al snel zand, water en voedingsstoffen. Voor rondwaaiende zaden is dat de ideale plek om te ontkiemen. Natuurlijk kun je obstakels niet altijd voorkomen, maar je kunt ze wel slimmer plaatsen. Denk bijvoorbeeld aan een grotere betonnen plaat onder een paaltje of bak. Zo heb je geen lastige kiertjes en kun je er bij het schoonmaken veel makkelijker bij!
Onkruid voorkomen in de tuin kan door in het ontwerp rekening te houden met obstakels
Niveauverschillen
Ontwerpen met hoogteverschillen, zoals stoepranden en bloembakken, zien er vaak leuk uit, maar voor onkruid zijn die randjes en naden de ideale plek om te gaan groeien. Bovendien maken dit soort opstapjes het werk voor onkruidmachines erg lastig; die kunnen simpelweg niet in elke hoek komen. Wil je toch graag hoogteverschillen? Kies dan niet voor rechte hoeken van 90 graden, maar voor een schuine afwerking. Zo kunnen machines er makkelijk bij en krijgt onkruid minder kans.
Ook de 'onzichtbare' kant van je terras is van groot belang: de fundering en de afwatering. Als er water op je straatwerk blijft staan, wordt de ondergrond onstabiel. Hierdoor gaan de voegen kapot en ontstaan er kiertjes tussen de stenen. Dat zijn precies de plekjes waar onkruid zich graag nestelt. Een goed ontwerp met de juiste drainage houdt je verharding dus niet alleen droog, maar ook onkruidvrij.
Onkruid voorkomen in de tuin wordt uitdagend op plaatsen waar niveauverschillen zijn ontworpen, omdat er randen en naden zijn. Deze randen zijn plekken voor onkruiden om te groeien.
Naast een slim ontwerp en een goede fundering speelt ook je materiaalkeuze een hoofdrol bij het voorkomen van onkruid. Hoe je de tuin bestraat, bepaalt namelijk hoeveel kans ongewenste plantjes krijgen. Hieronder vind je handige tips over materialen die onkruid op een natuurlijke manier op afstand houden.
Een simpele vuistregel is: hoe groter de tegel, hoe minder voegen je hebt. En minder voegen betekent simpelweg minder plek waar onkruid kan ontkiemen. Dat dit werkt, blijkt ook uit onderzoek van de Wageningen Universiteit. Zij testten verschillende soorten bestrating onder allerlei omstandigheden om te zien waar onkruid het lastigst voet aan de grond krijgt. Uit die tests zijn twee soorten 'dichte' verhardingen gebleken waar onkruid zich volgens de onderzoekers nauwelijks op kan vestigen:
Een slimme keuze voor je bestrating is asfalt met een print. Dit asfalt wordt eerst strak gelegd en daarna voorzien van een motief naar keuze, waardoor het net op echte stenen lijkt.
Het grote voordeel van dit 'print-asfalt' is dat het je ontzettend weinig werk oplevert. Omdat er geen diepe voegen in zitten en het materiaal goed water doorlaat, krijgt onkruid simpelweg geen kans om zich te wortelen of te verspreiden. Zo ziet je oprit of pad er altijd verzorgd uit zonder dat je er omkijken naar hebt.
Dit materiaal is relatief eenvoudig aan te brengen. Het beton wordt in een bekisting gestort, waardoor er één strakke, dichte plaat ontstaat. Het grote voordeel hiervan? Onkruid krijgt simpelweg geen kans om ergens tussen te wortelen. Ondanks dat de plaat uit één stuk bestaat, is het beton wel waterdoorlatend. Je hoeft je dus geen zorgen te maken over plassen; het regenwater zakt gewoon netjes weg in de bodem.
Naast deze twee soorten zijn vele andere soorten verharding toe te passen mits er rekening wordt gehouden met de volgende tips om onkruid te voorkomen die hieronder worden gegeven.
Naast de grote lijnen zijn het vaak de kleine details die bepalen of onkruid wegblijft. Denk bijvoorbeeld aan de voegen: door te kiezen voor een stevig voegmiddel geef je vliegende zaden geen kans om zich te nestelen. Een goede waterafvoer is daarbij cruciaal; op een droge, goed hellende bestrating groeit namelijk veel minder dan op plekken waar het vochtig blijft.
Ook de materiaalkeuze maakt een wereld van verschil. Halfverharding, zoals grind of split, ziet er natuurlijk uit, maar werkt alleen preventief als je er een worteldoek onder legt en het regelmatig even harkt. Let daarnaast goed op de aanliggende beplanting. Als borders mooi dichtgroeien met bodembedekkers, krijgt onkruid geen licht en ruimte. Pas wel op met een aanliggend gazon: zorg voor een duidelijke scheiding of een kantopsluiting. Zo voorkom je dat gras en wortels ongemerkt je terras op kruipen. Hieronder vind je extra informatie zodat onkruid voorkomen in je tuin een gemakkelijk proces wordt.
Een simpele vuistregel voor voegen is: hoe smaller de voeg, hoe minder kans op onkruid. In een smalle voeg is minder ruimte voor zand, vocht en voedingsstoffen, waardoor ongewenste plantjes nauwelijks kunnen overleven. Door al in de ontwerpfase slimme materiaalkeuzes te maken, kun je het aantal voegen en de breedte ervan flink beperken.
Het allerbeste is natuurlijk om voegen helemaal te vermijden, maar in de praktijk ontkom je er bijna niet aan. Gelukkig zijn er tegenwoordig allerlei soorten voegvulling op de markt die onkruid voorkomen.
Onkruid voorkomen in de tuin met kleine voegen is makkelijker. Hoe kleiner de voeg is, hoe minder onkruid er kan groeien.
Deze soort voegvulling is ideaal voor plekken waar veel wordt gelopen. Een handige vuistregel is: hoe groter en harder de korrel van het materiaal, hoe minder kans onkruid krijgt om zich te vestigen. Welke korrelgrootte je precies nodig hebt, hangt af van hoe breed de voegen in je terras of pad zijn.
Uit de praktijk blijkt dat harde materialen, zoals porfier, onkruid veel minder snel een kans geven om zich te vestigen. Zachte gesteentes zoals kalksteen zijn daarentegen veel gevoeliger; onkruid nestelt zich daar helaas een stuk makkelijker in. Kies dus voor een harde korrel als je de voegen liever vrij houdt van ongewenst groen!
Dit materiaal is ideaal voor het vullen van brede voegen. Mortel is meestal een mengsel van zand met cement of kalk, wat zorgt voor een oersterke en dichte vulling. Let wel op: deze voegen laten geen lucht of water door. Dat kan een nadeel zijn, omdat regenwater niet de grond in kan trekken. Gebruik dit dus alleen als de waterafvoer aan de randen van je terras of pad perfect geregeld is.
In de praktijk zien we deze klassieke voegvulling vooral terug bij het netjes afdichten van grotere kieren rondom obstakels. Houd er wel rekening mee dat mortel niet zo goed tegen zware belasting kan; als er zware voertuigen overheen rijden, kunnen de voegen helaas snel gaan scheuren of breken.
Er zijn verschillende soorten voegzand op de markt met een hoog zoutgehalte (natriumsilicaten). Dit zout zorgt ervoor dat onkruid geen schijn van kans krijgt om te groeien. Het verwerken van dit onkruidwerende zand, zoals bijvoorbeeld Dansand®, gaat eigenlijk precies hetzelfde als bij gewoon zand: je veegt het zo de voegen in.
Hoewel het erg effectief is, is het wel belangrijk om een bewuste keuze te maken. De zouten kunnen namelijk uitspoelen naar de ondergrond, wat niet altijd wenselijk is voor de bodemkwaliteit. Maar zoek je een eenvoudige manier om je terras onkruidvrij te houden, dan is dit een slimme optie om te overwegen.
Aan deze voegvulling is een speciale hars toegevoegd, waardoor het middel in de voeg uithardt tot een stevig geheel. Dit vormt een dichte barrière waar onkruid simpelweg niet doorheen komt om te wortelen. Je kunt kiezen uit twee varianten:
Welke variant je ook kiest, ze zijn allebei altijd waterdoorlatend. Zo voorkom je onkruid, maar kan het regenwater na een flinke bui toch makkelijk de grond in trekken.
Het kitten van voegen is een echt specialisme. Het vraagt om vakkennis en ervaring die niet elke hovenier standaard in huis heeft. Tijdens demodagen van Terras & Trends is deze methode uitgebreid besproken, en de resultaten zijn, zeker bij keramische tegels, erg goed. Kit is namelijk zeer flexibel, waardoor het de natuurlijke werking van de bestrating moeiteloos opvangt. Hierdoor ontstaan er geen barstjes en krijgt onkruid nagenoeg geen kans om te groeien.
Er is wel een belangrijk aandachtspunt: kit laat geen water door. Om te voorkomen dat er plassen op je terras blijven staan, is een goede afwatering dus noodzakelijk. Een bekend voorbeeld van zo’n sterke afdichtingskit is Varistone Sealtack®. Het is even een precisieklusje, maar dan ligt je terras er ook jarenlang strak en onkruidvrij bij!
Om het regenwater goed weg te laten zakken, zijn er tegenwoordig allerlei soorten waterdoorlatende bestrating te koop. Dit is een slimme manier om onkruid te voorkomen, want op een droge ondergrond voelen ongewenste plantjes zich veel minder thuis dan op een vochtige bodem.
Er is echter wel een belangrijke voorwaarde: de fundering onder de tegels moet in topconditie zijn. Als die niet goed is aangelegd, kan het water nergens heen en ontstaan er ondergrondse plassen. Hierdoor blijft de bestrating te nat, wat juist weer een uitnodiging is voor onkruid en mos om te gaan groeien. Een aantal voorbeelden van waterdoorlatende bestrating worden hieronder toegelicht.
Deze verharding heeft speciale openingen die ervoor zorgen dat regenwater direct de grond in trekt. Bij een flinke bui zakt het water door deze uitsparingen weg, waardoor er nooit plassen op je pad blijven staan.
De vorm van deze stenen is heel specifiek ontworpen: om de afwatering goed te laten werken, moet namelijk minstens 10% van het oppervlak uit deze open 'drainage-ruimte' bestaan. Zo combineer je een stevige ondergrond met een slimme oplossing voor overtollig water.
Deze betonstraatstenen zijn voorzien van handige afstandhouders. Die zorgen ervoor dat de voegen tussen de stenen altijd breed genoeg blijven, minimaal 10% van de breedte van de steen zelf. Hierdoor kan regenwater makkelijk via de voegen wegstromen naar de fundering en de bodem daaronder. Zo voorkom je niet alleen plassen op je pad, maar geef je onkruid ook minder kans op een vochtige voedingsbodem.
Deze betonstraatsteen is gemaakt van poreus materiaal, waardoor regenwater razendsnel wegzakt in de bodem. Omdat er geen plassen blijven staan, krijgt onkruid niet de vochtige omgeving die het zo hard nodig heeft om te groeien.
Een ander groot voordeel is dat de steen zelf het water doorlaat, waardoor brede voegen voor de afvoer niet meer nodig zijn. De stenen sluiten hierdoor mooi op elkaar aan, wat zorgt voor een egaal oppervlak. Dat ziet er niet alleen strak uit, maar loopt ook een stuk prettiger en comfortabeler!
Sinds november 2017 is het gebruik van chemische middelen op halfverharding, zoals grind of split, verboden. Dat is een goede reden om eens kritisch naar dit materiaal te kijken. Onkruid in halfverharding ontstaat meestal doordat zaden uit de lucht komen aanwaaien. In de kleine openingen tussen de steentjes vinden ze een perfect plekje om te ontkiemen, gevoed door regenwater en voedingsstoffen.
Hoewel preventie hier nog volop in ontwikkeling is, weten we uit onderzoek dat de keuze van het materiaal veel uitmaakt. Hoe grover de korrel, hoe minder kans onkruid krijgt. Ook de hardheid speelt een rol: op een hard gesteente zoals porfier groeit onkruid minder snel dan op zachtere soorten zoals kalksteen.
Een goede waterafvoer is het geheim van een onderhoudsvriendelijk pad. Dit begint bij een stevige fundering van puingranulaat. Door hier bovenop worteldoek (geotextiel) te leggen, voorkom je dat plantjes zich diep in de bodem kunnen vestigen. Gebruik je daarop grindmatten? Dan blijft je grind netjes op zijn plek liggen en voorkom je spoorvorming. Zo blijft de bodem luchtig en stroomt het water goed weg. Mocht er toch een verdwaald onkruidje opduiken, dan kun je dit op dezelfde manier bestrijden als bij normale bestrating. Let wel op: zand telt niet als halfverharding; dit noemen we een open verharding.
Onkruid voorkomen met halfverharding kan. Hoe grover de korrel, hoe minder onkruidgroei.
Er zijn nog weinig ervaringen met het preventief bestrijden van onkruid door de toepassing van halfverhardingen. Wel blijkt uit een onderzoek van het opzoekingscentrum voor de wegenbouw dat hoe grover de korrel, hoe minder onkruidgroei er is. Dit is een zaak waar rekening mee gehouden kan worden bij het toepassen van halfverharding. Ook de keuze qua hardheid van materiaal is van invloed op het groeien van onkruid. Een hard materiaal, bijvoorbeeld porfier laat onkruid minder goed groeien ten opzichte van een zachter materiaal, bijvoorbeeld kalksteen.
De waterdoorlaatbaarheid van halfverharding is goed, mits de ondergrond goed is gefundeerd. Door middel van puingranulaat of een mengsel van een gebonden mix onder de halfverharding zal er een goede fundering zijn. Boven deze laag van granulaat of mix is geotextiel te adviseren. Hierdoor kunnen wortels zich niet hechten in de bodem. Op het puingranulaat of de gebonden mix kunnen grindmatten worden toegepast. Deze matten zorgen dat de halfverharding blijft liggen en er geen spoorvorming ontstaat. Hierdoor verdicht de ondergrond niet en is er een goede waterafvoer. Wat betreft onderhoud op halfverharding kunnen alle curatieve methoden op verharding ook worden toegepast op halfverharding. Zand valt niet onder halfverharding, dit is een open verharding.
Het is erg belangrijk om de randen van je beplantingsvakken goed af te werken, bijvoorbeeld met een strakke kantsteen of een moderne rand van cortenstaal. Zo’n afscheiding werkt als een natuurlijke barrière die voorkomt dat onkruid vanuit de aarde zo je terras op ‘kruipt’.
Bovendien houd je hiermee de wortels van je beplanting en het onkruid netjes op hun plek, waardoor ze geen kans krijgen om zich tussen de kieren van je bestrating te nestelen. Dit is een essentiële stap in de preventie: door een fysieke grens te trekken, voorkom je dat ongewenste plantjes de overstap maken naar je pad of terras en bespaar je jezelf een hoop krabwerk.
Om onkruid te voorkomen is het van belang dat de rand van een beplantingsvak wordt afgewerkt.
Een veelvoorkomend probleem in tuinontwerpen is dat het gazon langzaam tussen de tegels door 'kruipt'. Om dit te voorkomen, kun je kiezen voor een nette kantopsluiting.
Door zo’n fysieke barrière aan te brengen, blokkeer je de uitlopers van het gras en voorkom je dat onkruidzaden vanuit de border direct in de voegen van je terras terechtkomen. Dit is een cruciale stap in de preventie, omdat je hiermee de verspreiding van ongewenste planten bij de bron stopt en je bestrating veel langer schoon en strak blijft.
Uiteindelijk is de beste manier om onkruid de baas te blijven door er al over na te denken voordat het eerste plantje verschijnt. Slimme preventie begint namelijk op de tekentafel. Door te kiezen voor een ontwerp met gesloten verhardingen, zoals waterdoorlatend beton uit één stuk, geef je onkruid simpelweg geen ruimte om te wortelen.
Ook de afwerking van je tuin speelt een cruciale rol. Goede voegen, een strakke kantopsluiting van cortenstaal of beton en dichtbegroeide borders zorgen samen voor een natuurlijke barrière. Het doel is simpel: haal de voedingsbodem en het licht weg, en het onkruid krijgt geen kans. Zo blijft je tuin of terrein met minimale inspanning een verzorgde en duurzame buitenruimte.