Planten kunnen net als andere levende organismen worden aangetast door ziekten. Soms blijft de schade beperkt tot enkele vlekken op het blad, maar een aantasting kan zich ook verder ontwikkelen en de groei en conditie van een plant beïnvloeden.
Plantenziekten kunnen verschillende oorzaken hebben. Schimmels en schimmelachtige organismen spelen een belangrijke rol, maar planten kunnen ook worden aangetast door bacteriën en virussen. Daarnaast kunnen bepaalde symptomen worden veroorzaakt door plagen, voedingsgebrek, droogte of andere ongunstige groeiomstandigheden.
Het is daarom belangrijk om eerst goed te kijken wat er met een plant aan de hand is, voordat je maatregelen neemt.
In dit artikel bespreken we:
Veel bekende plantenziekten worden veroorzaakt door schimmels. De omstandigheden waarin deze zich ontwikkelen verschillen per soort. Temperatuur, luchtvochtigheid, neerslag, standplaats en de gevoeligheid van de plant kunnen allemaal een rol spelen.
Een paar bekende voorbeelden zijn roest en echte meeldauw.
Roest is een verzamelnaam voor verschillende plantenziekten die door roestschimmels worden veroorzaakt.
Een aantasting is vaak te herkennen aan gele, oranje, bruine of roestkleurige vlekjes en sporenhoopjes op het blad. De precieze verschijnselen verschillen per plant en per soort roestschimmel.
Onder andere rozen, geraniums, chrysanten en verschillende vaste planten kunnen gevoelig zijn voor bepaalde vormen van roest.
Zie je dergelijke vlekken verschijnen? Bekijk dan niet alleen het aangetaste blad, maar controleer ook de onderzijde van het blad en andere delen van de plant.
Echte meeldauw is een bekende schimmelziekte die op veel verschillende planten kan voorkomen.
De ziekte is vaak te herkennen aan een witte of grijswitte, poederachtige laag op bladeren en soms ook op andere bovengrondse plantendelen.
Bij een sterke aantasting kunnen bladeren verkleuren, vervormen of voortijdig afvallen. Hoe gevoelig een plant is, verschilt sterk per plantensoort en cultivar.
Echte meeldauw kan zich onder andere ontwikkelen tijdens warme en relatief droge perioden, waarbij een hoge luchtvochtigheid rond het blad de ontwikkeling kan bevorderen.
De namen lijken op elkaar, maar echte en valse meeldauw zijn niet hetzelfde.
Valse meeldauw wordt veroorzaakt door organismen die tot de oomyceten behoren. Deze worden vaak in één adem met schimmels genoemd, maar vormen biologisch gezien een andere groep.
De symptomen verschillen per plant. Vaak ontstaan aan de bovenzijde van het blad geelachtige of verkleurde plekken, terwijl aan de onderzijde een grijsachtig, wit of paarsachtig schimmelachtig pluis zichtbaar kan zijn.
Vochtige omstandigheden kunnen de ontwikkeling en verspreiding bevorderen.
Ook bacteriën kunnen plantenziekten veroorzaken.
De symptomen kunnen sterk uiteenlopen. Denk bijvoorbeeld aan bladvlekken, verkleuring, verwelking, rotting of het afsterven van bepaalde plantendelen.
Een bekend voorbeeld is bacterievuur.
Bacterievuur wordt veroorzaakt door de bacterie Erwinia amylovora.
De ziekte kan verschillende planten uit de rozenfamilie aantasten en is vooral bekend vanwege de problemen die zij kan veroorzaken bij onder andere appel en peer.
Aangetaste bloesems, bladeren en jonge scheuten kunnen bruin tot zwart verkleuren en verdrogen. Hierdoor kan het lijken alsof delen van de plant door vuur zijn verschroeid.
Bacterievuur kan zich verspreiden tussen planten. Denk je dat een plant is aangetast, ga dan niet zomaar snoeien zonder je eerst te verdiepen in de juiste werkwijze. Via snoeigereedschap en aangetast plantenmateriaal kan verspreiding plaatsvinden.
Wortelknobbels worden soms ten onrechte bij bacteriële plantenziekten ingedeeld.
Wortelknobbelaaltjes behoren tot het geslacht Meloidogyne en zijn microscopisch kleine rondwormen die plantenwortels kunnen aantasten.
Door de aantasting kunnen karakteristieke verdikkingen of knobbels aan de wortels ontstaan. Een aangetast wortelstelsel kan minder goed functioneren, waardoor bovengronds bijvoorbeeld groeiachterstand of verwelking zichtbaar kan worden.
Verschillende groente-, sier- en landbouwgewassen kunnen gevoelig zijn voor bepaalde soorten wortelknobbelaaltjes.
Ook virussen kunnen planten aantasten.
Een virus kan bijvoorbeeld verkleuringen, groeiafwijkingen, bladvervorming of karakteristieke patronen op bladeren veroorzaken. Alleen op basis van het uiterlijk is echter niet altijd met zekerheid vast te stellen dat een virus de oorzaak is.
Een bekend verschijnsel is een zogenaamd mozaïekpatroon, waarbij lichte en donkere delen elkaar op het blad afwisselen. Verschillende plantenvirussen kunnen dergelijke symptomen veroorzaken.
Virussen kunnen zich afhankelijk van het betreffende virus op verschillende manieren verspreiden. Bijvoorbeeld via insecten, besmet plantmateriaal, vermeerdering of mechanisch contact.
Goede hygiëne bij het werken met planten kan daarom belangrijk zijn. Maak snoei- en snijgereedschap schoon en voorkom dat je zonder noodzaak van een verdachte of aangetaste plant direct verder werkt aan gezonde planten.
Zie je vlekken, gele bladeren of groeiachterstand? Dan hoeft er niet automatisch sprake te zijn van een ziekte.
Vergelijkbare symptomen kunnen bijvoorbeeld ontstaan door:
Daarom is het verstandig om een plant in zijn geheel te beoordelen.
Kijk naar het blad, de stengels en indien mogelijk de wortels. Controleer ook de standplaats, vochtigheid van de grond en de aanwezigheid van insecten of andere zichtbare aantastingen.
Een volledig ziektevrije tuin bestaat niet. Schimmels, bacteriën en andere organismen maken onderdeel uit van onze leefomgeving.
Je kunt wel zorgen voor omstandigheden waarin planten zich zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen.
Een plant die veel zon nodig heeft, zal op een donkere en vochtige standplaats mogelijk minder goed groeien. Andersom kan een schaduwplant problemen krijgen wanneer deze voortdurend in de volle zon staat.
Let daarom bij het kiezen van planten op onder andere licht, bodemtype, vochtigheid en beschikbare ruimte.
Planten die erg dicht tegen elkaar staan kunnen langer vochtig blijven na regen of beregening.
Voldoende ruimte tussen planten zorgt voor een betere luchtcirculatie en geeft iedere plant voldoende ruimte om zich te ontwikkelen.
Geef water bij voorkeur gericht bij de wortelzone wanneer de plant daar behoefte aan heeft.
Voortdurend nat blad en een langdurig vochtige omgeving kunnen bij bepaalde plantenziekten gunstige omstandigheden creëren.
Loop regelmatig door de tuin en bekijk je planten.
Een afwijking aan één blad hoeft niet meteen reden tot zorgen te zijn. Zie je echter dat verkleuringen, vlekken, vervormingen of andere symptomen zich snel uitbreiden? Dan is het verstandig om verder te onderzoeken wat de mogelijke oorzaak is.
Gebruik schoon tuingereedschap, zeker wanneer je planten snoeit die mogelijk zijn aangetast.
Ruim sterk aangetast of afgestorven plantenmateriaal zorgvuldig op wanneer dat bij de betreffende ziekte wordt geadviseerd. De juiste aanpak verschilt per ziekte, dus gooi verdacht materiaal niet automatisch op de composthoop.
Een aantasting kan ook via nieuw plantenmateriaal de tuin binnenkomen.
Bekijk nieuwe planten daarom voordat je ze plant. Controleer het blad, de stengels en indien mogelijk ook de wortels op opvallende verkleuringen, beschadigingen of plagen.
Plantenziekten helemaal voorkomen is niet mogelijk. Wel kun je de omstandigheden in de tuin zo goed mogelijk afstemmen op de planten die er staan.
De juiste standplaats, voldoende ruimte, passend water geven, een geschikte bodem en regelmatig controleren helpen daarbij.
Zie je toch afwijkingen aan een plant? Probeer dan eerst te achterhalen wat de oorzaak is. Een geel blad, witte aanslag of groeiachterstand betekent namelijk niet automatisch dat je met een bepaalde ziekte te maken hebt.
Hoe beter je weet wat er aan de hand is, hoe gerichter je kunt bepalen wat een passende vervolgstap is.
Piet Verhoeven
op 02 Jul 2020Irene Wonders
op 23 Jun 2019