Bij het woord schimmel denken veel mensen direct aan iets dat schadelijk is. Dat is begrijpelijk, want verschillende plantenziekten worden veroorzaakt door schimmels of schimmelachtige organismen. Toch vertelt dat maar een deel van het verhaal.
In een gezonde tuin leven namelijk enorm veel schimmels die helemaal geen plantenziekte veroorzaken. Sterker nog: schimmels spelen een belangrijke rol bij de afbraak van organisch materiaal, de bodemstructuur en de kringloop van voedingsstoffen.
Dat zie je bijvoorbeeld wanneer je een laag houtsnippers of ander organisch materiaal op de bodem aanbrengt. Til je na verloop van tijd een stukje van deze mulchlaag op, dan kun je een netwerk van witte schimmeldraden tegenkomen.
Dat ziet er misschien spannend uit, maar is lang niet altijd een reden tot bezorgdheid.
Onder onze voeten bevindt zich een compleet ecosysteem. Bacteriën, schimmels, wormen en talloze andere organismen zijn voortdurend bezig met het verwerken van organisch materiaal.
Schimmels spelen daarin een belangrijke rol.
Wat we bovengronds van een schimmel zien, is vaak maar een klein gedeelte. Onder de grond kunnen zich uitgebreide netwerken van zeer fijne schimmeldraden bevinden. Deze draden worden hyfen genoemd. Een netwerk van dergelijke schimmeldraden noemen we het mycelium.
Deze schimmels kunnen bijvoorbeeld helpen bij het afbreken van bladeren, hout en ander dood organisch materiaal. De voedingsstoffen die daarbij vrijkomen, komen opnieuw beschikbaar binnen het ecosysteem van de tuin.
Een bijzonder interessant verschijnsel is de samenwerking tussen bepaalde bodemschimmels en plantenwortels. Dit wordt mycorrhiza genoemd.
Bij zo'n samenwerking leven de schimmel en de plant nauw met elkaar samen. De fijne schimmeldraden kunnen zich verder door de bodem verspreiden dan de wortels van de plant zelf.
Hierdoor ontstaat een groter netwerk waarmee onder andere water en bepaalde voedingsstoffen kunnen worden opgenomen.
De plant levert op zijn beurt suikers aan de schimmel die tijdens de fotosynthese zijn gevormd.
Niet iedere plant en niet iedere schimmel vormt dezelfde samenwerking, maar mycorrhiza komt bij veel plantensoorten voor en vormt een natuurlijk onderdeel van veel ecosystemen.
Gebruik je houtsnippers, bladeren of ander organisch materiaal als mulch? Dan is de kans groot dat je vroeg of laat witte schimmeldraden aantreft.
Vooral bij houtachtig materiaal kunnen deze goed zichtbaar zijn.
Veel van deze schimmels leven van dood organisch materiaal. Ze worden saprotrofe schimmels genoemd. Ze helpen bij het afbreken van het materiaal dat boven op de bodem ligt.
Het aantreffen van witte schimmeldraden onder een laag houtsnippers betekent daarom niet automatisch dat je planten worden aangetast.
Integendeel: het kan simpelweg betekenen dat het natuurlijke afbraakproces van het organische materiaal volop bezig is.
Een veelvoorkomende zorg is dat schimmels vanuit een mulchlaag uiteindelijk levende planten zullen aantasten.
Dat hoeft niet het geval te zijn.
Veel schimmels die dood hout, bladeren en ander organisch materiaal afbreken hebben een andere levenswijze dan schimmels die levende planten kunnen aantasten.
Alleen op basis van de aanwezigheid van witte schimmeldraden kun je dus niet concluderen dat er sprake is van een plantenziekte.
Kijk vooral naar de plant zelf.
Zie je afwijkingen zoals opvallende bladvlekken, verkleuringen, misvormingen of een poederachtige laag op het blad? Dan kan het verstandig zijn om verder te onderzoeken wat daarvan de oorzaak is.
De wereld van schimmels is bijzonder divers. Niet alle soorten leven uitsluitend van dood plantenmateriaal of werken samen met plantenwortels.
Er bestaan bijvoorbeeld ook schimmels die zeer kleine organismen in de bodem kunnen vangen. Sommige soorten kunnen microscopisch kleine structuren vormen waarmee onder andere nematoden worden gevangen.
Dit laat vooral zien hoe complex het bodemleven is.
Schimmels zijn dus niet alleen afbrekers van organisch materiaal, maar kunnen allerlei verschillende posities innemen binnen het voedselweb onder de grond.
Bij schimmels denken we misschien aan een witte of grijze aanslag, maar ook veel bekende paddenstoelen behoren tot het schimmelrijk.
Een paddenstoel is het zichtbare vruchtlichaam van een schimmel waarvan een groot gedeelte als netwerk van schimmeldraden in de bodem, in hout of ander organisch materiaal aanwezig kan zijn.
Ook truffels zijn vruchtlichamen van schimmels. Sommige truffelsoorten leven in samenwerking met de wortels van specifieke bomen.
Het verschijnen van een paddenstoel in de tuin betekent daarom niet automatisch dat er iets mis is. Vaak is het simpelweg een zichtbaar teken van het schimmelleven dat al in de bodem of in organisch materiaal aanwezig was.
Eet overigens nooit zomaar paddenstoelen uit de tuin. Het betrouwbaar herkennen van eetbare en giftige soorten vereist specialistische kennis.
Schimmeldraden groeien tussen bodemdeeltjes en organisch materiaal door. Daarmee vormen ze onderdeel van de complexe structuur van een levende bodem.
Samen met plantenwortels, bacteriën, bodemdiertjes en organisch materiaal kunnen schimmels bijdragen aan de vorming en stabiliteit van bodemaggregaten.
Een gezonde bodem draait daarom niet om één organisme of één product. Het is juist de samenwerking tussen talloze organismen en natuurlijke processen die de bodem levend houdt.
Zie je schimmeldraden, paddenstoelen of ander schimmelachtig materiaal in je tuin? Dan hoef je dus niet direct in actie te komen.
Vraag jezelf eerst af waar de schimmel groeit.
Zit het tussen houtsnippers, bladeren, dood hout of ander organisch materiaal? Dan kan het onderdeel zijn van een normaal afbraakproces.
Zie je daarentegen duidelijke afwijkingen aan levende planten? Dan kan er sprake zijn van een plantenziekte en is het verstandig om eerst vast te stellen wat er precies aan de hand is.
Schimmels zijn namelijk niet automatisch de vijand van een gezonde tuin. Onder de grond zijn ze juist een belangrijk onderdeel van het natuurlijke systeem.
Laat de natuur het werk doen begint soms letterlijk onder je voeten.