Onkruid bestrijden in de tuin hoort erbij omdat onkruid behoorlijk storend kan zijn, en een verzorgde buitenruimte al snel slordig laat ogen. Gelukkig zijn er verschillende manieren om je tuin netjes te houden. Van oplossingen voor onkruid dat al stevig aanwezig is (curatieve technieken) tot meer praktische, mechanische methoden zoals wieden met de hand of het gebruik van eenvoudig gereedschap.
Op die manier kun je beter bepalen welke aanpak het beste past bij jouw tuin en bij de manier waarop jij verantwoord en duurzaam wilt onderhouden.
Onkruid bestrijden in de tuin hoort erbij omdat onkruid een verzorgde buitenruimte als snel slordig eruit laat zien.
Curatieve technieken zijn technieken die zich richten zich op onkruid dat al aanwezig is. Ze helpen om de groei van het bestaande onkruid te beperken, of onder controle te houden. In dit artikel gaan we dieper in op deze manieren van aanpak. Daarbij maken we onderscheid tussen thermische en mechanische technieken. Thermische methoden werken met hitte, waardoor de plant wordt verzwakt. Wanneer deze aanpak consequent wordt toegepast, raakt het onkruid uiteindelijk uitgeput en blijft nieuwe groei uit. Er zijn verschillende thermische technieken verkrijgbaar, met elk hun eigen werking en bekendheid. Daardoor lopen de ervaringen en resultaten per methode uiteen.
Mechanische technieken pakken onkruid aan door het zichtbare deel van de plant te verwijderen. Daarbij wordt vooral bovengronds gewerkt, terwijl het wortelstelsel in de bodem vaak intact blijft. Dat maakt de kans op hergroei groter dan bij thermische methoden. Door deze technieken regelmatig toe te passen, verliest de plant geleidelijk aan kracht en neemt de terugkeer van nieuw onkruid af. In dit artikel bespreken we de volgende technieken:
De naam van deze techniek laat weinig aan de verbeelding over: het onkruid wordt letterlijk weggebrand. Met behulp van speciale branders wordt de plant bovengronds blootgesteld aan zeer hoge temperaturen, meestal tussen de 600 en 700 graden Celsius. Die hitte is voor het plantweefsel funest, waardoor het bovengrondse deel afsterft. In de praktijk blijkt één behandeling vaak niet voldoende om ook het ondergrondse deel te treffen. Met name onkruid met een diepe penwortel kan grotendeels intact blijven. Er zijn uiteenlopende soorten onkruidbranders verkrijgbaar, geschikt voor zowel particuliere tuiniers als professionele groenbeheerders. Voor deze methode wordt doorgaans propaan gebruikt om de vlam te genereren.
Branden is een techniek waarbij door middel van branders het onkruid bovengronds gebrand wordt.
De gemeente Twenterand heeft goede ervaringen met deze manier van onkruidbestrijding. Het branden verwijdert het onkruid effectief, waarbij volgens de gemeente vooral de frequentie van vegen het verschil maakt. Hoe vaker er wordt geveegd, hoe kleiner de kans dat onkruid zich opnieuw kan vestigen. Voor Henk Spijk is daarbij één voorwaarde essentieel: de machinist moet goed zijn opgeleid en de machine kennen om het gewenste resultaat te behalen. Een aandachtspunt binnen de gemeente is dat de grotere machines lastig kunnen werken in de buurt van obstakels. Dat is opgelost door het werk anders in te richten, waarbij rondom obstakels vaker wordt gemaaid met een touwtjesmaaier in plaats van te schoffelen. Door goede afstemming tussen uitvoerende medewerkers en de aansturing blijkt branden op gemeentelijk niveau een succesvolle aanpak.
Binnen de hovenierssector ligt dat volgens Lieuwe Westra van Tuinkeur anders. Hij ziet weinig voordelen in het branden, vooral vanwege het risico op schade aan omliggende materialen en beplanting. Voor kleinere hoveniersbedrijven kunnen de kosten en risico’s die daarmee gepaard gaan moeilijk te dragen zijn.
Net als branden is deze techniek breed inzetbaar, zowel op grote als op kleine schaal. Door plaatselijk hete lucht toe te passen, wordt het onkruid bovengronds verhit met temperaturen tussen de 55 en 70 graden Celsius. Deze warmte is onvoldoende om het wortelstelsel te bereiken, waardoor hergroei mogelijk blijft. Door de behandeling te herhalen raakt de plant echter steeds verder uitgeput en neemt de kans op herstel af. Er zijn verschillende soorten heteluchtmachines beschikbaar, vergelijkbaar met de variatie bij branders. In de praktijk wordt deze methode vooral door professionals toegepast en minder door particuliere gebruikers.
Ook bij het werken met hete lucht wordt propaan gebruikt, die de lucht verwarmt welke vervolgens over de verharding met onkruid wordt geblazen. Er bestaan zowel machines die het volledige oppervlak behandelen, als varianten die met sensoren werken. Bij de volveldmethode wordt het hele gebied gelijkmatig verwarmd, terwijl sensorgestuurde machines alleen hete lucht inzetten op plekken waar groen wordt waargenomen. Daarbij maakt de machine geen onderscheid tussen gewenste planten en onkruid.
Volgens Ben Bakkenes van de gemeente Hardenberg Ommen vertoont de hete lucht methode duidelijke overeenkomsten met infraroodtechnieken. Binnen deze gemeente wordt hete lucht actief ingezet en de ervaringen in de openbare ruimte zijn positief. Groenvoorzieningsbedrijven geven aan dat het succes van deze methode sterk afhankelijk is van de machinist. Onjuist gebruik kan leiden tot schade aan omliggende beplanting, al blijkt die nevenschade goed te beperken wanneer de gebruiker voldoende is geschoold en rekening houdt met de omgeving. Aanvullend kan een bosmaaier worden ingezet om onkruid langs randen en beplanting te verwijderen.
De hete lucht methode vraagt wel om voldoende ruimte. Door de omvang van de machines ligt toepassing door hoveniers minder voor de hand. Ook in kleinere tuinen, zoals een stadstuin, is deze aanpak minder geschikt vanwege de afmetingen van de apparatuur. Daarnaast brengt het werken met gas risico’s met zich mee wanneer het apparaat niet correct wordt gebruikt. Ben Bakkenes benadrukt daarom het belang van een doordachte combinatie van hete lucht en een passend veegbeheer om tot een effectief en veilig resultaat te komen.
Onkruid bestrijden door middel van infrarood betekent dat een element sterk verhit wordt, waardoor het warmte uitstraalt. Die straling verwarmt de plant, waardoor deze geleidelijk aan kracht verliest. Na meerdere behandelingen raakt het onkruid ook van binnenuit uitgeput en oogt het oppervlak weer verzorgd. De infraroodtechniek vertoont duidelijke overeenkomsten met branden. Net als bij die methode zijn er verschillende typen infraroodmachines beschikbaar. Vanwege de omvang van de apparatuur wordt infrarood vrijwel uitsluitend ingezet op professionele, grootschalige locaties. De techniek kan zowel met zelfrijdende machines, als handmatig worden toegepast.
De gemeente Hardenberg Ommen ervaart de infraroodtechniek als goed uitvoerbaar in de praktijk. Doordat de toepassing sensorgestuurd kan plaatsvinden, wordt onkruid gericht en plaatselijk behandeld. De werkwijze vertoont veel overeenkomsten met de hete lucht methode, waardoor ook de voor en nadelen grotendeels gelijk zijn. Binnen de hoveniersbranche wordt infrarood echter weinig toegepast, zo blijkt uit navraag in de regio. Thermische technieken zoals branden en hete lucht komen daar vaker voor.
Om onkruid te bestrijden met de heetwatertechniek wordt water van circa 102 graden, dus net boven het kookpunt, direct op het onkruid gespoten. In eerste instantie sterft hierdoor alleen het onkruid boven de grond af. Maar door de techniek vaker te herhalen en het water langer op de plant te richten, bereikt de hitte uiteindelijk ook de wortels.
Omdat er altijd een waterreservoir en een verwarming nodig is, zijn de machines vaak groot en zwaar. Ze zijn daarom vooral geschikt voor een gerichte aanpak per plek en minder voor het behandelen van hele grote oppervlaktes in één keer; bij een te brede straal verliest het water namelijk zijn noodzakelijke hitte. Toch is de techniek overal inzetbaar: of het nu gaat om een kleine stadstuin of de openbare ruimte, het onkruid wordt op dezelfde effectieve manier aangepakt.
Ook de particulier kan onkruid bestrijden met kokend water. Deze methode vereist wel een machine bij grote oppervlakken.
Joost Klein van Vechtdalgroen beschouwt de heetwatermethode als de meest efficiënte keuze voor hoveniers. Het afgelopen jaar heeft zijn bedrijf deze techniek elke acht weken ingezet op diverse parkeerplaatsen van een supermarktketen. Door pleksgewijs te werken, wordt het onkruid zeer effectief bestreden. Bovendien groeit de expertise met het gebruik: je leert precies welke onkruidsoorten hardnekkig zijn en welke niet.
Doordat de werkbreedte van de machine aanpasbaar is, vindt Vechtdalgroen het apparaat geschikt voor arealen van verschillende grootten. Een bijkomend voordeel is dat verhardingen prachtig schoon worden en algen als sneeuw voor de zon verdwijnen; een resultaat dat met andere methoden niet zo snel wordt behaald. Hoewel er momenteel met een gehuurde Empas-handunit wordt gewerkt, zijn de ervaringen zo positief dat het bedrijf heeft besloten zelf een machine aan te schaffen (de WeedPlus van Meclean). De hogere kosten zijn volgens Klein goed uit te leggen aan de klant, mits je het belang van duurzaamheid benadrukt. Een nadeel is wel de grote hoeveelheid slangen en snoeren, wat het transport soms lastig maakt.
Ook Lieuwe Westra van Tuinkeur is overtuigd. Vanwege de uitstekende schaalbaarheid en de zichtbare successen, ziet hij heet water als de beste methode voor de gehele sector.
Mike Verheij sluit zich hierbij aan en noemt heet water de ideale methode voor onkruidbehandeling. Uit zijn onderzoek naar chemievrije onkruidbestrijding op Schiphol (Verheij & Elling, 2014) kwam deze techniek als meest efficiënte uit de bus, zowel qua kosten als bruikbaarheid. Die positieve ervaringen op grote schaal laten zich volgens hem uitstekend vertalen naar de hovenierspraktijk.
Voor het bestrijden van onkruid met heet water zijn grofweg twee soorten machines beschikbaar. Voor kleine tuinen adviseert Verheij een compacte unit die je koppelt aan de tuinslang van de klant, wat ruimte bespaart op de bus of aanhanger. Voor locaties zonder wateraansluiting of voor grotere, minder bereikbare oppervlaktes, zijn er machines met een eigen watertank, waardoor je volledig onafhankelijk kunt werken.
Uv-licht is een innovatieve methode voor onkruidbestrijding waarbij een hoge dosis straling wordt gebruikt. De werking is vergelijkbaar met die van branden. Omdat deze techniek zich nog in de ontwikkelingsfase bevindt, zijn er momenteel nog geen gebruikerservaringen of resultaten uit het veld beschikbaar; deze worden in de toekomst pas verwacht. Hoewel er sinds 2012 een prototype op de markt is (Plant Research International (WUR), 2012), wordt deze methode binnen de branche nog niet in de praktijk toegepast.
Onkruid bestrijden met de stoommethode lijkt in de basis op de heetwatertechniek, maar werkt met een hogere temperatuur. De stoom raakt de plant met een hitte van circa 140 graden, waardoor het onkruid zeer gericht wordt aangepakt. Bij deze techniek wordt het water onder hoge druk toegediend. Hoewel de machines fors zijn, verbruiken ze minder water dan de reguliere heetwatermethode.
Vanwege het formaat van de machines zijn ze alleen niet altijd praktisch voor particuliere tuinen, zeker wanneer de apparatuur door een woonhuis naar de achtertuin moet worden verplaatst. Dankzij diverse opzetstukken en verschillende uitvoeringen is de techniek echter goed inzetbaar en flexibel in te passen in de bedrijfsvoering van een hoveniersbedrijf.
De ervaringen met onkruid stomen zijn vergelijkbaar met heet water door praktisch dezelfde toepassing. Er zijn in de openbare ruimte diverse gemeentes die stoommachines toepassen, onder andere de gemeenten Zutphen en Tholen passen deze techniek toe. In de groenbranche zijn er, op de genoemde gemeenten, weinig hoveniers of grootgroeners die ervaring hebben met stoommachines. In de literatuur worden de methode stomen en schuim door elkaar heen gebruikt.
Om onkruid te behandelen met schuim wordt een natuurlijk, niet-chemisch middel aan heet water toegevoegd. Wanneer je dit schuim op het onkruid spuit, werkt het als een soort isolatiedeken. Hierdoor blijft de plant een aantal seconden op een constante temperatuur van 95 tot 98 graden. Deze hitte pakt het onkruid zowel boven- als ondergronds aan, waardoor de plant na een paar behandelingen volledig uitgeput raakt.
Eigenlijk combineert deze techniek het beste van twee werelden: de kracht van heet water en de isolerende werking van schuim. Omdat er grote installaties nodig zijn om het water te verwarmen, zijn de machines behoorlijk fors. Voor de gemiddelde particulier zijn ze te groot, maar voor een hovenier zijn ze prima werkbaar; de machine past namelijk gewoon in een bedrijfsbus of op een aanhanger.
Onkruid bestrijden met schuim combineert het beste van heet water met een extra isolerende laag van schuim om de onkruidplant te verhitten.
Na een gesprek met Ronald Beckers blijkt dat Boesheide Hoveniers na praktijkonderzoek voor schuim heeft gekozen als de beste oplossing voor onkruidbestrijding. Hierbij is kritisch gekeken naar de kosten, de verkoopprijs en hoe makkelijk de techniek in de praktijk te gebruiken is. Omdat de machine pas kort in gebruik is, zijn de ervaringen nog vers, maar de verwachtingen zijn hooggespannen.
Het grootste voordeel zit hem in het aantal keren dat de hovenier langs moet komen. Waar Boesheide voorheen bij sommige klanten elke twee weken met glyfosaat (gif) moest spuiten, is dat nu al teruggebracht naar een paar keer per jaar. De verwachting is dat dit door gericht onderhoud na drie jaar zelfs nog maar twee tot drie keer per jaar nodig zal zijn.
Volgens Beckers zorgt de schuimmethode voor een veel gestructureerdere manier van werken dan de oude methode met gif. Een groot pluspunt van schuim is bovendien dat het op zowel kleine als grote schaal werkt. Wanneer je deze techniek combineert met regelmatig vegen, is het volgens Ronald Beckers een ideale methode die ook bij veel andere bedrijven uitstekend zou passen.
De mechanische techniek van het borstelen om onkruid te bestrijden is toe te passen in allerlei soorten en maten. Bij deze techniek wordt het onkruid met een metalen borstel krachtig weggepoetst. Hoewel je de plant bovengronds direct verwijdert, blijven de wortels onder de grond grotendeels zitten. Om het onkruid echt uit te putten, moet je deze methode daarom regelmatig herhalen.
Er zijn veel verschillende borstelmachines op de markt, waarbij vooral de zelfrijdende variant een bekende verschijning is. In tegenstelling tot veel andere professionele technieken, is de onkruidborstel ook goed toegankelijk voor de hobby tuinier; er zijn namelijk compacte versies te koop voor eigen gebruik in de tuin.
Volgens Lieuwe Westra zijn hoveniers niet onverdeeld enthousiast over borstelen. In de tuin bij mensen thuis worden verhardingen namelijk nogal eens beschadigd door de stalen borstels. Bovendien wordt het onkruid niet diep genoeg aangepakt, waardoor het al snel weer de kop opsteekt.
Gemeenten pakken het daarom vaak anders aan door technieken te combineren. Zo koppelt de gemeente Twenterand borstelen aan branden. Door deze afwisseling krijgt het onkruid geen kans om aan één bepaalde methode te wennen, waardoor het langer weg blijft. Ben Bakkenes benadrukt daarbij dat je per soort bestrating goed moet kijken of de techniek wel geschikt is; zelf is hij geen voorstander van borstelen. Ook in de openbare ruimte ligt schade op de loer en heb je veel extra werk aan het opvegen van al het losgekomen materiaal.
In de tuin bij de gemiddelde tuinliefhebber wordt borstelen vanwege die kans op schade dan ook weinig gebruikt. Belangrijk is om borstelen niet te verwarren met vegen; dat laatste is een veel vriendelijkere manier van schoonmaken. Toch heeft borstelen ook een praktisch voordeel: het is een laagdrempelige techniek die je na een onderhoudsbeurt nog even snel inzet om de boel onkruidvrij te maken. In combinatie met regelmatig vegen is het dan alsnog een effectieve methode.
Onkruid bestrijden door te vegen lijkt op borstelen, maar de aanpak en de machines zijn anders. Bij vegen ligt het tempo hoger: je moet het vaker herhalen om de bestrating mooi onkruidvrij te houden. Door regelmatig te vegen, krijgt onkruid simpelweg geen kans om te wortelen. Je houdt de ondergrond namelijk vrij van stof, zand en bladeren, de ideale voedingsbodem voor ongewenste plantjes.
Alle deskundigen zijn het erover eens: vegen is dé standaard onderhoudsklus. Het zorgt niet alleen voor een netjes en schoon beeld, maar werkt ook preventief doordat zaden niet kunnen ontkiemen. Een belangrijk punt voor succes is wel dat je het opgeveegde materiaal direct afvoert. Als je het laat liggen, kan het onkruid alsnog gaan groeien.
Er zijn ontzettend veel soorten veegmachines te vinden, van grote zelfrijdende wagens tot handige machines die je zelf duwt. En het mooie is: zelfs de simpele bezem uit de schuur is al hartstikke geschikt om deze techniek in je eigen tuin toe te passen.
Iedereen die professioneel met groen bezig is, van hoveniers tot gemeenten, is het erover eens: vegen is onmisbaar. Het zou dan ook een vast onderdeel moeten zijn van elk onderhoudsplan. Door regelmatig te vegen, blijft de bestrating niet alleen schoon, maar haal je ook de voedingsbodem weg voor onkruidzaden. Zonder zand, stof en vuil kunnen die zaden zich simpelweg niet ontkiemen of vastzetten. Vegen werkt dus dubbel: het ziet er direct netjes uit én het voorkomt nieuwe groei.
In de praktijk zie je dat deze aanpak loont. De gemeente Twenterand veegt bijvoorbeeld zo'n tien keer per jaar. Dat is veel voor een gemeente, maar het resultaat mag er zijn: het straatbeeld is altijd opgeruimd en onkruid krijgt nauwelijks de kans. Ook Ben Bakkenes van de gemeente Hardenberg benadrukt dat je zonder te vegen nooit het gewenste resultaat bereikt.
Hoveniers doen het eigenlijk al automatisch; na elke onderhoudsbeurt gaat de bezem over het terras. En ook veel mensen met een eigen tuin vegen regelmatig hun eigen straatje schoon. Dit verbetert direct de uitstraling van de woning en zorgt dat onkruid geen houvast vindt. Volgens Ronald Beckers van Boesheide Hoveniers is het wel belangrijk om dit aan klanten uit te leggen, zodat zij begrijpen waarom die regelmatige veegbeurt zo zinvol is. Onderzoek wijst zelfs uit dat wanneer er twaalf keer per jaar geveegd wordt, andere bestrijdingsmiddelen bijna niet meer nodig zijn.
Combinatie vegen en borstelen
In de openbare ruimte zie je vaak een gouden duo voor het bestrijden van onkruid: de combinatie van borstelen en vegen. Door deze twee technieken samen te gebruiken, sla je twee vliegen in één klap. Met de borstel verwijder je het onkruid heel doeltreffend, terwijl de veegmachine de bestrating direct weer keurig schoonmaakt.
Welke machines je hiervoor precies inzet, hangt sterk af van de situatie. Je kijkt hierbij naar de grootte van het terrein, de bereikbaarheid en of er veel obstakels zijn, zoals lantaarnpalen of verkeersborden. Het is overigens niet altijd nodig om één grote machine te gebruiken die alles tegelijk doet. Je kunt er ook voor kiezen om verschillende machines na elkaar in te zetten; het eindresultaat is dan precies hetzelfde.
Door onkruid te maaien, verwijder je in eerste instantie alleen de plantendelen boven de grond. Wanneer je dit echter regelmatig herhaalt, raakt het onkruid op den duur uitgeput. Hierdoor zal de plant uiteindelijk ook ondergronds afsterven en verdwijnen.
Er zijn voor deze techniek maaimachines in alle soorten en maten op de markt. Maaien wordt dan ook overal toegepast, van het hele grote werk tot kleine klusjes. Ook veel mensen met een eigen tuin gebruiken de maaier regelmatig om onkruid de baas te blijven.
Door onkruid te maaien met verschillende soorten maaimachines wordt het onkruid bovengronds verwijderd.
Maaien is een ideale manier om snel hoog onkruid weg te halen. In de openbare ruimte zie je dat gemeenten deze techniek vooral inzetten op plekken waar de grote veeg- of borstelmachines niet kunnen komen. Ben Bakkenes benadrukt echter dat je maaien, zowel uit kostenoverweging als voor het gemak van de werker, vooral moet beperken tot het kleine 'bijmaaiwerk'.
Het is een methode die vooral wordt gebruikt om een terrein op het eerste oog onkruidvrij te maken. Omdat de wortels blijven zitten, groeit het onkruid namelijk gewoon weer door; een resultaat voor de lange termijn levert het dus niet op. Maar net als bij branden geldt ook hier: maaien werkt uitstekend als extra ondersteuning naast een andere bestrijdingsmethode.
In het kort is er geen 'wondermiddel' voor het bestrijden van onkruid. Er bestaat wel voor elke situatie een passende, gifvrije oplossing. Voor hardnekkig onkruid zijn de heetwater- en schuimmethode zeer effectief; door de hitte put je de plant tot in de wortel uit. Wie liever direct resultaat ziet, kan kiezen voor borstelen of maaien, al vragen deze methoden om vaker herhalen omdat de wortels blijven zitten. Innovaties zoals stoom en uv-licht bieden interessante mogelijkheden voor de toekomst, al zijn deze nu vooral nog voor professionals weggelegd.
De belangrijkste les van alle deskundigen is echter: voorkomen is beter dan genezen. Door regelmatig te vegen, gewoon met de bezem uit de schuur, verwijder je zand en zaden voordat ze de kans krijgen om te ontkiemen. Of je nu een eigen tuin bijhoudt of een groot parkeertrein beheert, de kracht zit in de combinatie. Door slim te variëren tussen technieken en consequent te onderhouden, houd je de buitenruimte op een duurzame manier prachtig schoon.
henk
op 23 Oct 2019